آنسونیا( آسونگیا)

آنسونیا (آسونگیا)

نام انگلیسی: blue star

نام علمی: Amsonia tabernaemontana WALT

خانواده: Apocynaceae

مقدمه

آنسونیا یک گیاه دارویی جدید است که در اوایل دهه ۱۹۸۰ به عنوان گیاهی دارویی معرفی شد و خواص آن در فارماکوپه های معتبر بیان گردید. دانه های آنسونیا حاوی آلکالوییدهای ارزشمندی است که باعث کاهش فشار خون و مداوای بیماری های عروقی مربوط به مغز به خصوص سبب تسریع گردش خون  در عروق مغز و افزایش اکسیژن در آن می گردد. داروهایی که از مواد موثره این گیاه ساخته شده و در بازار دارویی به فروش می رسند، عبارتند از: کاوینتون و وینکامین. آپووینکامین ماده ای است که از تغییر آلکالوییدهای بذرهای این گیاه طی برخی واکنش های شیمیایی ساخته می شود و در مداوای بیماری های پوستی مانند پزوریازیس نقش عمده ای دارد. بذر این گیاه توسط مرحوم دکتر رضا امیدبیگی به ایران آورده شده و کشت می شود. متخصصان گیاه شناس نام آنسونیا یا آسونگیا را برای آن انتخاب کرده اید.

مشخصات گیاه

آنسونیا گیاهی خشبی و چندساله است که منشا آن شمال آمریکا گزارش شده است. پیکر رویشی این گیاه به سرما حساس است و با شروع فصل زمستان خشک می شود. از این رو توصیه می شود با آغاز فصل سرما روی ریشه را با خاک به ضخامت ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر پوشاند تا پس از گذشت فصل سرما گیاه دوباره روییده و شاخه ها و انشعاب های جدیدی تولید کند. آنسونیا به صورت بوته ای استوار و پر برگ رشد می کند. ساقه این گیاه استوانه ای، ترد و شکننده می باشد. ارتفاع بوته بین ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر است. سطح ساقه صاف، بدون کرک و سبز رنگ است که حاوی مقدار کمی آنتوسیانین نیز می باشد‌. ساقه از فاصله ۵۰ تا ۶۰ سانتی متری سطح زمین منشعب می شود و شاخه های گل دهنده را به وجود می آورد. گیاهان ۲ تا ۳ ساله دارای ۲ تا ۸ انشعاب هستند، در حالی که تعداد انشعاب های ساقه در گیاهان مسن تر به ۵۰ تا ۸۰ می رسد. گل ها فقط روی برخی ساقه ها که به ساقه های زایشی معروفند، به وجود می آیند. در حالی که روی برخی دیگر از ساقه ها که به ساقه های رویشی معروفند، تنها برگ ها رشد می کنند. طول شاخه های زایشی به ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر می رسد. شکل برگ ها متفاوت است و از شکل تخم مرغی تا بیضوی متغیر می باشند.

برگ ها دمبرگ کوتاه و کناره های صاف دارند. طول برگ ها به ۶ تا ۱۲ سانتی متر و به پهنای ۱ تا ۵/۲ سانتی متر می رسد. پهنک به رنگ سبز براق و حاوی مقادیر کمی آنتوسیانین است. برگ ها در اواخر دوره رویشی به تدریج زرد رنگ می شوند. گل ها به رنگ آبی روشن و ۵ قسمتی (لبی) هستند که در انتهای ساقه های زایشی به صورت دسته های مجتمع مشاهده می شوند.

میوه کشیده، به شکل غلاف و به طول ۸ تا ۱۰ سانتی متر است که داخل آن ۵ تا ۱۰ دانه دنبال یکدیگر قرار می گیرند. میوه کاملا رسیده به شکل مارپیچ در می آیند و بر اثر شکاف هایی که روی آن ایجاد می شود باز و دانه ها به اطراف پراکنده می شوند. دانه ها قهوه ای رنگ، استوانه ای شکل، به طول ۶ تا ۱۲ میلی متر و به ضخامت ۲/۱ تا ۲ میلی متر می باشند. دو انتهای دانه بریده به نظر می رسد. وزن هزار دانه ۱۰ تا ۱۸ گرم می باشد. دانه های حاوی آلکالویید از نوع آلکالوییدهای حقیقی می باشند. مهم ترین آلکالوییدهای دانه عبارتند از تابرسونین (مقدار آن در بذر کاملا رسیده ۹/۰ تا ۲/۱ درصد است)، وینکادیفورمین (به مقدار ۳/۰ تا ۵/۰ درصد) و از آلکالوییدهای دیگر می توان از وینکادین و سکولوگانین نام برد. دانه ها همچنین حاوی روغن (به مقدار ۱۲ تا ۱۵ درصد) و گلیکوزیدروتین می باشند.

بذرها تا ۳ سال قوه رویشی مناسبی دارند. تحقیقات انجام شده در ایران نشان می دهد که رشد اولیه گیاه در سال اول بسیار کند است. در سال دوم و سوم رویش گیاه از اوایل بهار (اواسط فروردین) آعاز می شود، سپس گیاه به سرعت رشد می کند و از اوایل اردیبهشت گل ها پدیدار می شوند. میوه ها از اواسط مرداد به تدریج می رسند. با گذشت عمر آنسونیا نه تنها بر تعداد ساقه ها افزوده می شود، بلکه تعداد ساقه های زایشی در مقایسه با ساقه های رویشی فزونی می یابد، به طوری که انشعاب های زایشی در گیاهان جوان ۱۰ درصد کل انشعاب ها را تشکیل می دهند. این نسبت در گیاهان مسن به ۶۰ تا ۸۰ درصد می رسد. از این رو در ۵ تا ۶ سال اول رویش عملکرد دانه به سرعت افزایش می یابد.

نیازهای اکولوژیکی

این گیاه معمولا در مناطق مرطوب و ساحل رودخانه ها می روید. گیاهان در طول رویش برای تسریع در رشد و افزایش عملکرد و تشکیل مواد موثره، به آب، درجه حرارت و نور کافی و مواد و عناصر غذایی مناسب نیاز دارند؛ اما بدون نیاز به خاکی خاص، در خاک های شنی سبک و همچنین خاک های با بافت سنگین قادر به رویش می باشند. رویش گیاهان در سایه تاثیر منفی در تولید ساقه های زایشی دارد و به طور بارزی از میزان عملکرد می کاهد.

جوانه زنی بذرها در دمای ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد انجام می گیرد. رویش گیاه و تولید ساقه های جدید در فروردین آغاز می شود و به سرعت ادامه می یابد. رویش این گیاه در اواخر شهریور متوقف می گردد.